Delphi Dersleri-1-2-3-4-5 - Delphi- Zamansız Tartışma Platform

Yσкє∂!¢! · 30-12-07, 19:12 Çevrimiçi

DERS 1: GIRIS

Ders sonunda yapabilecekleriniz:

-Delphi ile programlamanin temelleri.
-Yeni bir uygulama ve form olusturmak.

I. DELPHI'ye GIRIS
Borland Delphi©, Microsoft Windows© uygulamalari gelistirmek için tasarlanmis ve yaygin olarak kullanilan bir uygulama gelistirme aracidir. Delphi özellikle Pascal temeli olan programcilari için nesne yönelimli ve görsel bir programlama ortamidir. Zengin bilesen kütüphanesine, veritabani özelliklerine ve uygulamalari daha iyi test etmek için gelistirilmis yardimci programlara (tools) sahiptir. Özellikle yeni sürümleriyle (Delphi 5 ve 6), veritabani uygulamalari, ODBC baglantisi, XML ve Web tabanli uygulamalar gelistirmeyi kolay bir sekilde saglar.

Delphi, görsel ve grafik kullanici arabirimine sahip uygulama gelistirme aracidir. Bir anlamda Pascal dilinin, grafiksel uygulama gelistirme ort***** dönüstürülmüs seklidir. Programlama gücü ve deneyiminin yani sira, degisik veritabanlarina erisim saglar. BDE olarak adlandirilan kendi veritabani sisteminin yani sira ODBC ile yaygin olarak birçok veritabanina erisim saglar.

Delphi, Pascal temeliyle, Pascal prosedürleri (yordam) ile gelistirilen programlama ortami saglar:

Örnek bir Delphi/Pascal prosedürü:

program merhaba;

uses dialogs;

begin

ShowMessage('Merbaba!');

end.

A. DELPHI 6 SÜRÜMLERI
Delphi 6, fiyat ve yetenekleri bakimindan degisik kapasitelere sahip olan degisik sürümler olarak satilmaktadir.

. Delphi Personal
. Delphi Professional
. Delphi Enterprise

Personal sürüm Delphi'ye yeni baslayanlar için gelistirilmistir. Veritabani destegini ve gelismis özellikleri içermez.

Delphi Professional ise profesyonel programcilar içindir. Veritabani destegi ve Web uygulamalari gelistirmeyi içerir.

Enterprise sürümü ise özellikle kurumsal uygulamalar gelistirmek için tasarlanmistir. XML destegi ve Web servisi uygulamalari gelistirmeyi saglar. En gelismis sürüm olan Enterprise sürümü Professional sürümün bütün özelliklerini ve ek olarak bu saydigimiz yeni özellikleri içerir.

B. Delphi IDE
Delphi'nin gelismis görsel arabirimi IDE ile saglanir. IDE (Integrated Development Environment), Delphi içindeki görsel uygulama gelistirme ortamidir. Ileriki derslerimizde IDE'yi daha iyi taniyacagiz.

Sekil 1-1: Delphi IDE

C. CODE EXPLORER

Delphi Code Explorer penceresi program kodunun yazildigi penceredir. Bu pencere bir Unit içindeki bütün veri türlerini, degiskenleri ve yordamlari içerir.

Sekil 1-2: Code Explorer

NOT: Code Explorer için yapilacak yapilandirmalar Environment Options iletisim kutusu kullanilir.

D. PROJE KAVRAMI

Delphi 6 ortaminda bir ya da daha çok Delphi uygulama projesini bütün bilesenleriyle birlikte yönetebilirsiniz. Bu islem Project Manager içinde uygulamaya ait form, unit vb gibi bilesenlerini agaç seklinde (hiyerarsik) olarak göstermesiyle saglanir.

Sekil 1-3: Project Manager

1. Projenin Elemanlari

Bir delphi projesinin elemanlari Project Explorer, Object Browser gibi programlar araciligiyla görülebilir.

Bir Delphi projesinde sekilde de görüldügü gibi .pas olarak kod birimleri ve DFM dosyasi olarak da formlar bulunur bunun yani sira çok sayida dosya projeye kaynak olarak eklenir.

2. Proje Seçenekleri

Proje seçenekleri (Project Options), projelerin kod olusturmadan, hata giderme ve çalisma zamanina kadar birçok ayarlari için düzenlemeleri içerir.

Sekil 1.4: Proje Seçeneklerinin düzenlenmesi.

Delphi Proje Yöneticisi, ayri projeler için farkli proje seçenekleri düzenlemeyi saglar. Bu seçenekler form ve help dosyasinin düzenlenmesi ayarladigi gibi derleyici seçeneklerini (compiler options) de ayarlar.

Derleme seçenekleri düzenlemek için Project Options iletisim kutusundaki Compiler sekmesi kullanilir. Derleme seçenekleri ayrica kod içinde {$x - } seklindeki bildirimlerle de yapilabilir. Bu gösterimde x yerine ayarlanacak seçenek yerlestirilir.

Örnek:

{$APPTYPE GUI}

3. Projelerin Derlenmesi ve Olusturulmasi

Delphi projeleri F9 tusuna basilarak derlenir ve çalistirilir. Bu islem derleme ve olusturmayi kapsar. Delphi'nin bir projeyi olusturmasi sürecinde bir DCU (delphi Compiler Unit) birimi ve EXE dosyayi üretir.

E. EK VE DIS DELPHI ARAÇLARI

Delphi programi içinde ayrica kullanabileceginiz çok sayida araç vardir. Bu araçlari iç ve dis olarak ele alabiliriz. Iç araçlara IDE'nin Tools menüsünden erisebilirsiniz. Dis araçlar ise genellikle Delphi\Bin dizininde yer alir.

Bunlardan bazilari:

Web App Debugger (WebAppDbg.exe): Hata ayiklama araci.

Registry Cleanup Utility (D6RegClean.exe): Registry kayitlarini silmeye yardimci olan araç .

F. DELPHI DOSYALARI

Delphi 6 içinde program gelistirildiginde belli dosyalar üretilir.

.DFM: Delphi Form File.

.EXE: Üretilen Windows uygulamasinin çalisan dosyasi.

.PAS: Pascal dosyasi. Bir pascal biriminin kaynak kodu.

G. YENI BIR UYGULAMASINA BASLAMAK

Bir Delphi uygulamasi baslatmak için:

Önce Delphi'yi baslatin: Delphi, kurulumu tamamlandiktan sonra, Start menüsü ve Programlar'dan çalistirilir.

File/New/Application komutlarini seçin.

Ekrana gelen çalisma ortamindaki Form1 alani üzerinde uygulamanin arabirimini olusturmak üzere araç çubuklari üzerinde yer alan kontrolleri tiklayarak bu alana getirin. Örnegin Button üzerinde çift tiklayarak form üzerine koyun.

Uygulamanin gelistirilmesi için bu kontrollere kod yazilarak devam edilir. Bunun disinda form ve diger bilesenlerin özellikleri Object Inspector sayesinde de düzenlenir.

Örnek: Forma baslik vermek:

View/Object Inspector komutlarini seçin ya da F11 tusuna basina

Object Inspector penceresi seçilen nesnenin özelliklerini görüntüler. Bu pencerede istenilen özellik degistirilebilir. Caption özelliginin karsisina istenilen baslik yazilir.

Projeyi Kaydetmek için: File menüsünden Save Project As

Bir Delphi projesini olusturan elemanlar:

Formu olusturan dosyalar: .PAS ve .DFM

Delphi proje dosyasi: .DPR

II. GÖZDEN GEÇIRME

1. Delphi sürümlerini açiklayiniz?

2. Delphi projesinde yer alan elemanlari açiklayiniz.

3. Delphi uygulamalarini derlemek ve çalistirmak için hangi islemler yapilir?

4. Ortam düzenleme seçenekleri nedir? Nasil düzenlenir? Örnek verin.

5. Delphi ile ne tür uygulamalar gelistirebilirsiniz?

6. Delphi ile Microsoft Access veritabanina baglanmak mümkün mü?

7. Delphi ile Microsoft SQL Server veritabanina baglanmak mümkün mü?

Ders 2: DELPHI ORTAMI

Ders amaçlari:

-Delphi ortamini açiklamak.

I. IDE
IDE (Integrated Development Environment) olarak adlandirilan uygulama gelistirme ortami, menü, araç çubuklari gibi genel ortam araçlarina ve Object Treeview, Object Inspector ve form alani gibi de programlama bölümlerine sahiptir.

Delphi, kurulumu tamamlandiktan sonra, Start menüsü ve Programlar'dan çalistirildiginda ortam olarak karsimiza gelen Form1 alani, programin ilk formunu ifade eder. Burada programci kendi uygulamasinin denetimlerini, edit kutulari ve dügmeleri yerlestirerek uygulamasinin grafik arabirimini tasarlar.

Sekil 2.1: IDE

Delphi ortamindaki programlamayi iki yönde ele alabiliriz. Object Inspector araciligiyla program bilesenlerinin özelliklerini düzenlemek. Ikinci alan ise genellikle bilesenlere özellikle olay (event) tabanli kodlar yazmak.

Olay tabanli kod yazmak:

procedure TColorBox.Button1Click(Sender: TObject);

begin

ColorBox.Color := clGreen;

end;

A. DELPHI TOOLBAR

Delphi Araç çubugu bazi islemleri hizli bir sekilde yapmamizi saglayan bir araçtir. Belli özelliklere göre gruplandirilmistir.

2. Standard Bar

TMainMenu, TPopupMenu, Tlabel, TEdit, TMemo, TButton, TCheckBox, TRadioButton, TListBox, TComboBox, TScrollBar, TGroupBox, TRadioGroup, TPanel

3. Additional Bar

TBitBtn, TSpeedButton, TTabSet, TNotebook, TTabbedNotebook, TMaskEdit, TOutline, TStringGrid, TDrawGrid, TImage, TShape, TBevel, THeader, TScrollBox

4. Data Access Bar

TDataSource, TTable, TQuery, TStoredProc, TDatabase, TBatchMove, TReport

5. Data Controls Bar

TDBGrid, TDBNavigator, TDBText, TDBEdit, TDBMemo, TDBImage, TDBListBox, TDBComboBox, TDBCheckBox, TDBRadioGroup, TDBLookupList, TDBLookupComboBox

6. Dialogs Bar

TOpenDialog, TSaveDialog, TFontDialog, TColorDialog, TPrintDialog, TPrinterSetupDialog, TFindDialog, TReplaceDialog

7. System Bar

TTimer, TPaintBox, TFileListBox, TDirectoryListBox, TDriveComboBox, TFilterComboBox, TMediaPlayer, TOleContainer, TDdeClientConv, TDdeClientItem, TDdeServerConv, TddeServerItem

Diger bilesenleri ya da kendi hazirladiginiz bilesenleri Delphi'ye ekleyebilirsiniz.

B. YARDIMCI PROGRAMLAR

Tools menüsü altinda bazi yardimci programlar yer alir:

Image Editor Delphi kaynak dosyalariyla ilgili bütün resim dosyalarini yaratir.

Database Desktop Delphi için tam bir veritabani yönetim araci.

BDE Config Database Desktop yapilandirma araci.

C. FORMLAR
Formlar Delphi uygulamalarinin görsel arabirimini olustururlar. Baslanilan Delphi uygulamasinda Form1 adinda bos bir form yaratilir. Bu form, uygulamanin penceresi ya da kullanici arabirimi olur. Bu nedenle uygulamadaki gereksinimlere göre formun tasarimin gerekir. Formun tasarimi için Component Palette'den bilesenler form üzerine eklenerek arabirim tasarlanir. Bu açidan formlar görsel ve görsel olmayan bilesenlere konteynerlik yaparlar. Görsel bilesenler metin kutusu, grid vb kontroller olurken, görsel olmayan bilesenler ise özellik veritabani baglantilarinda kullanilan bilesenlerdir.

Bir Delphi uygulamasi bir ya da daha çok forma sahip olabilir.

NOT: Formlar TForm sinifindan türetilir.

NOT: Bu dokümanlar Faruk Çubukçu tarafindan hazirlanmistir. Burada adi geçen ticari ünvanlar ve markalar bilgi amaçli kullanilmislardir ve kendi imtiyazlarina sahiptirler. Bu dokümanlar ticari amaçli olarak kullanilmaz. Daha fazla bilgi için www.farukcubukcu.com adresine bakiniz.

D. BILESENLER (COMPONENTS) KULLANMAK
Uygulamaya basladik. Ancak formumuz bos. Gelistirecegimiz programda formun üzerinde, bilgi girilecek alanlar ve islemlere hareket verilecek dügmeler olabilir. Iste bu tür islem denetimlerine bilesen (component) deniyor. Bu anlamda formlar, bilesenler için bir kapsayici (container) oluyor. Her form üzerinde çok sayida bilesen olabilir. Bilesenler araç çubugundan kolayca seçilerek form üzerine yerlestirilebilir. Örnegin, OK dügmesi olarak gösterilen dügmeye tiklayarak bir komut dügmesinin forma eklenmesi saglanir. Bunun disinda bilesenleri seçmek için Components Palette'i kullanabilirsiniz.

Bilesenler uygulamanizi olusturan temel elemanlardir. Uygulamanin görsel kismini olustururlar. Örnegin edit kutulari, iletisim kutulari (dialog box). Görsel bilesenlerin yani sira veritabani baglanti bilesenleri gibi görünmeyen bilesenler de vardir.

NOT: Palet üzerindeki bilesenleri gereksinimlerinize göre degistirebilirsiniz. Diger bir degisle istediginiz dügmeleri kaldirabilir ya da ekleyebilirsiniz.

Bilesenler, Visual Component Library (VCL) sisteminin bir parçasidir. Component Palette üzerinde degisik kategorilere bölünmüstür. Her kategori degisik islevler sergiler.

1. Component Kütüphanesi

VCL ve CLX sinif kütüphaneleri nesnelerden olusur. Her iki kütüphane de birbirine benzer ve ayni bilesenleri içerebilir.

VCL implementasyonlari ADO, BDE, QReport, COM+, Web Services ve Servers sekmelerindeki bilesenleri olusturur.

Bütün VCL ve CLX bilesenleri delphi'nin TComponent nesnesinden türetilir.

Bilesenler gerçen nesne yönelimli nesnelerdir. Çünkü bu bilesenler, veri ve veri erisim fonksiyonlarini içerirler.

E. OBJECT INSPECTOR
Delphi Object Inspector, seçilen bilesenlerin özelliklerinin ve olaylarinin tasarim zamaninda düzenlenmesini saglar. Diger bir deyisle durumun (state) ve davranisini (behaivor) degistirir.

Sekil: 2.3: Object Inspector

F. CODE EDITOR

Code Editor, Delphi içinde programi olusturan kodlarin yazildigi bir metin düzenleyicidir. Editor bir dizi taba sahip sayfalardan olusur. Her bir sayfa tek bir Delphi Project Unit için kodlari içerir: Bir unit .PAS dosyasi olarak saklanir ve uygulamanin görünmeyen elemanlarini içerir. Bazi uniteler ise kendisine ait forma sahip degildir, ancak form dosyasiyla ayni adi paylasir. Normalde form dosyasi .DFM dosyasi olarak saklanir.

Sekil 2.4: Code Editor

Örnegin FORM.PAS ve FORM.DFM dosyalari birlikte bir uygulamani görsel ve görsel olmayan elemanlarini tanimlarlar.

1. Kod Tamamlama

Kod tamamlama (code completion) program yazarken bir özellik ve metotlarin ilk harflerinin yazildiginda otomatik olarak tamamlanmasini saglar. Bu sayeden nesnenin adi yazildiktan sonra nokta konulmasinin ardindan beklenerek özelliklerin görünmesi saglanir.

Örnegin:

ColorDialog1.Execute

Komutlarini yazmak için:

ColorDialog1.

Yazmak ve noktanin ardindan Execute ve diger metotlarin görünmeleri beklenir.

NOT: Bunun disinda Visual Basic'te de oldugu gibi Ctrl + bosluk dügmesine tiklanarak nesnelerin tamamlanmasi saglanir.

G. MENÜLER

Delphi menü sistemi IDE içindeki bütün komutlari içerir. Menü menülerin disinda ekranin üstünde SpeedMenu'ler vardir. Örnegin Code Editor'ün Speedmenüsü Code Editor içindeki komutlarin kolayca kullanilmasini saglar.

Bunun disinda Tools menüsüne istediginiz komutlari ekleyerek IDE'yi istediginiz gibi özellestirebilirsiniz.

H. ONLINE HELP

IDE'nin diger bir önemli bileseni Online Help'tir. Online Help, her an görünmez ancak gerektiginde devreye girebilen yararli bir özelliktir.

Help menüsünden Delphi hakkinda yararli dokümanlara ulasilabilir. Bunun disinda IDE üzerinde herhangi bir yerde F1 tusuna basarak, konuyla ilgili yardim dokümanlarina ulasilir. Bu bir kod ya da görsel bilesen olabilir. Help, konuyla ilgili dokümanlari görüntüleyecektir.

I. YAPILACAK ISLET LISTESI (TODO)

Bir aradan sonra Delphi'yi baslattiniz ve programiniza kaldiginiz yerden devam etmek istiyorsunuz. Bu durumda TODO list size yardimci olacaktir. Örnegin üzerinde çalisan detaylar hakkinda notlar.

program merhaba;

// TODO : burada degiskenleri tanimla.

uses dialogs;

begin

ShowMessage('Merbaba!');

end.

II. GÖZDEN GEÇIRME

1. Delphi araç çubugunun siniflarini açiklayiniz.

2. Kod tamamlama özelliklerini açiklayiniz.

3. Nesne özelliklerinin görülmesini ve düzenlenmesini hangi pencere araciligiyla yapmaktayiz.

30-12-07, 19:12 Çevrimiçi	#1
Dekan Yσкє∂!¢! Huzur Pınarı Genel Mesajlar: 5.809 Teşekkür etti: 1.551 Teşekkür edildi: 2.142 RepForum Gücü: 71 Forum Puanı:25197 Ruhsal Durumum:	Delphi Dersleri-1-2-3-4-5 DERS 1: GIRIS Ders sonunda yapabilecekleriniz: -Delphi ile programlamanin temelleri. -Yeni bir uygulama ve form olusturmak. I. DELPHI'ye GIRIS Borland Delphi©, Microsoft Windows© uygulamalari gelistirmek için tasarlanmis ve yaygin olarak kullanilan bir uygulama gelistirme aracidir. Delphi özellikle Pascal temeli olan programcilari için nesne yönelimli ve görsel bir programlama ortamidir. Zengin bilesen kütüphanesine, veritabani özelliklerine ve uygulamalari daha iyi test etmek için gelistirilmis yardimci programlara (tools) sahiptir. Özellikle yeni sürümleriyle (Delphi 5 ve 6), veritabani uygulamalari, ODBC baglantisi, XML ve Web tabanli uygulamalar gelistirmeyi kolay bir sekilde saglar. Delphi, görsel ve grafik kullanici arabirimine sahip uygulama gelistirme aracidir. Bir anlamda Pascal dilinin, grafiksel uygulama gelistirme ort***** dönüstürülmüs seklidir. Programlama gücü ve deneyiminin yani sira, degisik veritabanlarina erisim saglar. BDE olarak adlandirilan kendi veritabani sisteminin yani sira ODBC ile yaygin olarak birçok veritabanina erisim saglar. Delphi, Pascal temeliyle, Pascal prosedürleri (yordam) ile gelistirilen programlama ortami saglar: Örnek bir Delphi/Pascal prosedürü: program merhaba; uses dialogs; begin ShowMessage('Merbaba!'); end. A. DELPHI 6 SÜRÜMLERI Delphi 6, fiyat ve yetenekleri bakimindan degisik kapasitelere sahip olan degisik sürümler olarak satilmaktadir. . Delphi Personal . Delphi Professional . Delphi Enterprise Personal sürüm Delphi'ye yeni baslayanlar için gelistirilmistir. Veritabani destegini ve gelismis özellikleri içermez. Delphi Professional ise profesyonel programcilar içindir. Veritabani destegi ve Web uygulamalari gelistirmeyi içerir. Enterprise sürümü ise özellikle kurumsal uygulamalar gelistirmek için tasarlanmistir. XML destegi ve Web servisi uygulamalari gelistirmeyi saglar. En gelismis sürüm olan Enterprise sürümü Professional sürümün bütün özelliklerini ve ek olarak bu saydigimiz yeni özellikleri içerir. B. Delphi IDE Delphi'nin gelismis görsel arabirimi IDE ile saglanir. IDE (Integrated Development Environment), Delphi içindeki görsel uygulama gelistirme ortamidir. Ileriki derslerimizde IDE'yi daha iyi taniyacagiz. Sekil 1-1: Delphi IDE C. CODE EXPLORER Delphi Code Explorer penceresi program kodunun yazildigi penceredir. Bu pencere bir Unit içindeki bütün veri türlerini, degiskenleri ve yordamlari içerir. Sekil 1-2: Code Explorer NOT: Code Explorer için yapilacak yapilandirmalar Environment Options iletisim kutusu kullanilir. D. PROJE KAVRAMI Delphi 6 ortaminda bir ya da daha çok Delphi uygulama projesini bütün bilesenleriyle birlikte yönetebilirsiniz. Bu islem Project Manager içinde uygulamaya ait form, unit vb gibi bilesenlerini agaç seklinde (hiyerarsik) olarak göstermesiyle saglanir. Sekil 1-3: Project Manager 1. Projenin Elemanlari Bir delphi projesinin elemanlari Project Explorer, Object Browser gibi programlar araciligiyla görülebilir. Bir Delphi projesinde sekilde de görüldügü gibi .pas olarak kod birimleri ve DFM dosyasi olarak da formlar bulunur bunun yani sira çok sayida dosya projeye kaynak olarak eklenir. 2. Proje Seçenekleri Proje seçenekleri (Project Options), projelerin kod olusturmadan, hata giderme ve çalisma zamanina kadar birçok ayarlari için düzenlemeleri içerir. Sekil 1.4: Proje Seçeneklerinin düzenlenmesi. Delphi Proje Yöneticisi, ayri projeler için farkli proje seçenekleri düzenlemeyi saglar. Bu seçenekler form ve help dosyasinin düzenlenmesi ayarladigi gibi derleyici seçeneklerini (compiler options) de ayarlar. Derleme seçenekleri düzenlemek için Project Options iletisim kutusundaki Compiler sekmesi kullanilir. Derleme seçenekleri ayrica kod içinde {$x - } seklindeki bildirimlerle de yapilabilir. Bu gösterimde x yerine ayarlanacak seçenek yerlestirilir. Örnek: {$APPTYPE GUI} 3. Projelerin Derlenmesi ve Olusturulmasi Delphi projeleri F9 tusuna basilarak derlenir ve çalistirilir. Bu islem derleme ve olusturmayi kapsar. Delphi'nin bir projeyi olusturmasi sürecinde bir DCU (delphi Compiler Unit) birimi ve EXE dosyayi üretir. E. EK VE DIS DELPHI ARAÇLARI Delphi programi içinde ayrica kullanabileceginiz çok sayida araç vardir. Bu araçlari iç ve dis olarak ele alabiliriz. Iç araçlara IDE'nin Tools menüsünden erisebilirsiniz. Dis araçlar ise genellikle Delphi\Bin dizininde yer alir. Bunlardan bazilari: Web App Debugger (WebAppDbg.exe): Hata ayiklama araci. Registry Cleanup Utility (D6RegClean.exe): Registry kayitlarini silmeye yardimci olan araç . F. DELPHI DOSYALARI Delphi 6 içinde program gelistirildiginde belli dosyalar üretilir. .DFM: Delphi Form File. .EXE: Üretilen Windows uygulamasinin çalisan dosyasi. .PAS: Pascal dosyasi. Bir pascal biriminin kaynak kodu. G. YENI BIR UYGULAMASINA BASLAMAK Bir Delphi uygulamasi baslatmak için: Önce Delphi'yi baslatin: Delphi, kurulumu tamamlandiktan sonra, Start menüsü ve Programlar'dan çalistirilir. File/New/Application komutlarini seçin. Ekrana gelen çalisma ortamindaki Form1 alani üzerinde uygulamanin arabirimini olusturmak üzere araç çubuklari üzerinde yer alan kontrolleri tiklayarak bu alana getirin. Örnegin Button üzerinde çift tiklayarak form üzerine koyun. Uygulamanin gelistirilmesi için bu kontrollere kod yazilarak devam edilir. Bunun disinda form ve diger bilesenlerin özellikleri Object Inspector sayesinde de düzenlenir. Örnek: Forma baslik vermek: View/Object Inspector komutlarini seçin ya da F11 tusuna basina Object Inspector penceresi seçilen nesnenin özelliklerini görüntüler. Bu pencerede istenilen özellik degistirilebilir. Caption özelliginin karsisina istenilen baslik yazilir. Projeyi Kaydetmek için: File menüsünden Save Project As Bir Delphi projesini olusturan elemanlar: Formu olusturan dosyalar: .PAS ve .DFM Delphi proje dosyasi: .DPR II. GÖZDEN GEÇIRME 1. Delphi sürümlerini açiklayiniz? 2. Delphi projesinde yer alan elemanlari açiklayiniz. 3. Delphi uygulamalarini derlemek ve çalistirmak için hangi islemler yapilir? 4. Ortam düzenleme seçenekleri nedir? Nasil düzenlenir? Örnek verin. 5. Delphi ile ne tür uygulamalar gelistirebilirsiniz? 6. Delphi ile Microsoft Access veritabanina baglanmak mümkün mü? 7. Delphi ile Microsoft SQL Server veritabanina baglanmak mümkün mü? Ders 2: DELPHI ORTAMI Ders amaçlari: -Delphi ortamini açiklamak. I. IDE IDE (Integrated Development Environment) olarak adlandirilan uygulama gelistirme ortami, menü, araç çubuklari gibi genel ortam araçlarina ve Object Treeview, Object Inspector ve form alani gibi de programlama bölümlerine sahiptir. Delphi, kurulumu tamamlandiktan sonra, Start menüsü ve Programlar'dan çalistirildiginda ortam olarak karsimiza gelen Form1 alani, programin ilk formunu ifade eder. Burada programci kendi uygulamasinin denetimlerini, edit kutulari ve dügmeleri yerlestirerek uygulamasinin grafik arabirimini tasarlar. Sekil 2.1: IDE Delphi ortamindaki programlamayi iki yönde ele alabiliriz. Object Inspector araciligiyla program bilesenlerinin özelliklerini düzenlemek. Ikinci alan ise genellikle bilesenlere özellikle olay (event) tabanli kodlar yazmak. Olay tabanli kod yazmak: procedure TColorBox.Button1Click(Sender: TObject); begin ColorBox.Color := clGreen; end; A. DELPHI TOOLBAR Delphi Araç çubugu bazi islemleri hizli bir sekilde yapmamizi saglayan bir araçtir. Belli özelliklere göre gruplandirilmistir. 2. Standard Bar TMainMenu, TPopupMenu, Tlabel, TEdit, TMemo, TButton, TCheckBox, TRadioButton, TListBox, TComboBox, TScrollBar, TGroupBox, TRadioGroup, TPanel 3. Additional Bar TBitBtn, TSpeedButton, TTabSet, TNotebook, TTabbedNotebook, TMaskEdit, TOutline, TStringGrid, TDrawGrid, TImage, TShape, TBevel, THeader, TScrollBox 4. Data Access Bar TDataSource, TTable, TQuery, TStoredProc, TDatabase, TBatchMove, TReport 5. Data Controls Bar TDBGrid, TDBNavigator, TDBText, TDBEdit, TDBMemo, TDBImage, TDBListBox, TDBComboBox, TDBCheckBox, TDBRadioGroup, TDBLookupList, TDBLookupComboBox 6. Dialogs Bar TOpenDialog, TSaveDialog, TFontDialog, TColorDialog, TPrintDialog, TPrinterSetupDialog, TFindDialog, TReplaceDialog 7. System Bar TTimer, TPaintBox, TFileListBox, TDirectoryListBox, TDriveComboBox, TFilterComboBox, TMediaPlayer, TOleContainer, TDdeClientConv, TDdeClientItem, TDdeServerConv, TddeServerItem Diger bilesenleri ya da kendi hazirladiginiz bilesenleri Delphi'ye ekleyebilirsiniz. B. YARDIMCI PROGRAMLAR Tools menüsü altinda bazi yardimci programlar yer alir: Image Editor Delphi kaynak dosyalariyla ilgili bütün resim dosyalarini yaratir. Database Desktop Delphi için tam bir veritabani yönetim araci. BDE Config Database Desktop yapilandirma araci. C. FORMLAR Formlar Delphi uygulamalarinin görsel arabirimini olustururlar. Baslanilan Delphi uygulamasinda Form1 adinda bos bir form yaratilir. Bu form, uygulamanin penceresi ya da kullanici arabirimi olur. Bu nedenle uygulamadaki gereksinimlere göre formun tasarimin gerekir. Formun tasarimi için Component Palette'den bilesenler form üzerine eklenerek arabirim tasarlanir. Bu açidan formlar görsel ve görsel olmayan bilesenlere konteynerlik yaparlar. Görsel bilesenler metin kutusu, grid vb kontroller olurken, görsel olmayan bilesenler ise özellik veritabani baglantilarinda kullanilan bilesenlerdir. Bir Delphi uygulamasi bir ya da daha çok forma sahip olabilir. NOT: Formlar TForm sinifindan türetilir. NOT: Bu dokümanlar Faruk Çubukçu tarafindan hazirlanmistir. Burada adi geçen ticari ünvanlar ve markalar bilgi amaçli kullanilmislardir ve kendi imtiyazlarina sahiptirler. Bu dokümanlar ticari amaçli olarak kullanilmaz. Daha fazla bilgi için www.farukcubukcu.com adresine bakiniz. D. BILESENLER (COMPONENTS) KULLANMAK Uygulamaya basladik. Ancak formumuz bos. Gelistirecegimiz programda formun üzerinde, bilgi girilecek alanlar ve islemlere hareket verilecek dügmeler olabilir. Iste bu tür islem denetimlerine bilesen (component) deniyor. Bu anlamda formlar, bilesenler için bir kapsayici (container) oluyor. Her form üzerinde çok sayida bilesen olabilir. Bilesenler araç çubugundan kolayca seçilerek form üzerine yerlestirilebilir. Örnegin, OK dügmesi olarak gösterilen dügmeye tiklayarak bir komut dügmesinin forma eklenmesi saglanir. Bunun disinda bilesenleri seçmek için Components Palette'i kullanabilirsiniz. Bilesenler uygulamanizi olusturan temel elemanlardir. Uygulamanin görsel kismini olustururlar. Örnegin edit kutulari, iletisim kutulari (dialog box). Görsel bilesenlerin yani sira veritabani baglanti bilesenleri gibi görünmeyen bilesenler de vardir. NOT: Palet üzerindeki bilesenleri gereksinimlerinize göre degistirebilirsiniz. Diger bir degisle istediginiz dügmeleri kaldirabilir ya da ekleyebilirsiniz. Bilesenler, Visual Component Library (VCL) sisteminin bir parçasidir. Component Palette üzerinde degisik kategorilere bölünmüstür. Her kategori degisik islevler sergiler. 1. Component Kütüphanesi VCL ve CLX sinif kütüphaneleri nesnelerden olusur. Her iki kütüphane de birbirine benzer ve ayni bilesenleri içerebilir. VCL implementasyonlari ADO, BDE, QReport, COM+, Web Services ve Servers sekmelerindeki bilesenleri olusturur. Bütün VCL ve CLX bilesenleri delphi'nin TComponent nesnesinden türetilir. Bilesenler gerçen nesne yönelimli nesnelerdir. Çünkü bu bilesenler, veri ve veri erisim fonksiyonlarini içerirler. E. OBJECT INSPECTOR Delphi Object Inspector, seçilen bilesenlerin özelliklerinin ve olaylarinin tasarim zamaninda düzenlenmesini saglar. Diger bir deyisle durumun (state) ve davranisini (behaivor) degistirir. Sekil: 2.3: Object Inspector F. CODE EDITOR Code Editor, Delphi içinde programi olusturan kodlarin yazildigi bir metin düzenleyicidir. Editor bir dizi taba sahip sayfalardan olusur. Her bir sayfa tek bir Delphi Project Unit için kodlari içerir: Bir unit .PAS dosyasi olarak saklanir ve uygulamanin görünmeyen elemanlarini içerir. Bazi uniteler ise kendisine ait forma sahip degildir, ancak form dosyasiyla ayni adi paylasir. Normalde form dosyasi .DFM dosyasi olarak saklanir. Sekil 2.4: Code Editor Örnegin FORM.PAS ve FORM.DFM dosyalari birlikte bir uygulamani görsel ve görsel olmayan elemanlarini tanimlarlar. 1. Kod Tamamlama Kod tamamlama (code completion) program yazarken bir özellik ve metotlarin ilk harflerinin yazildiginda otomatik olarak tamamlanmasini saglar. Bu sayeden nesnenin adi yazildiktan sonra nokta konulmasinin ardindan beklenerek özelliklerin görünmesi saglanir. Örnegin: ColorDialog1.Execute Komutlarini yazmak için: ColorDialog1. Yazmak ve noktanin ardindan Execute ve diger metotlarin görünmeleri beklenir. NOT: Bunun disinda Visual Basic'te de oldugu gibi Ctrl + bosluk dügmesine tiklanarak nesnelerin tamamlanmasi saglanir. G. MENÜLER Delphi menü sistemi IDE içindeki bütün komutlari içerir. Menü menülerin disinda ekranin üstünde SpeedMenu'ler vardir. Örnegin Code Editor'ün Speedmenüsü Code Editor içindeki komutlarin kolayca kullanilmasini saglar. Bunun disinda Tools menüsüne istediginiz komutlari ekleyerek IDE'yi istediginiz gibi özellestirebilirsiniz. H. ONLINE HELP IDE'nin diger bir önemli bileseni Online Help'tir. Online Help, her an görünmez ancak gerektiginde devreye girebilen yararli bir özelliktir. Help menüsünden Delphi hakkinda yararli dokümanlara ulasilabilir. Bunun disinda IDE üzerinde herhangi bir yerde F1 tusuna basarak, konuyla ilgili yardim dokümanlarina ulasilir. Bu bir kod ya da görsel bilesen olabilir. Help, konuyla ilgili dokümanlari görüntüleyecektir. I. YAPILACAK ISLET LISTESI (TODO) Bir aradan sonra Delphi'yi baslattiniz ve programiniza kaldiginiz yerden devam etmek istiyorsunuz. Bu durumda TODO list size yardimci olacaktir. Örnegin üzerinde çalisan detaylar hakkinda notlar. program merhaba; // TODO : burada degiskenleri tanimla. uses dialogs; begin ShowMessage('Merbaba!'); end. II. GÖZDEN GEÇIRME 1. Delphi araç çubugunun siniflarini açiklayiniz. 2. Kod tamamlama özelliklerini açiklayiniz. 3. Nesne özelliklerinin görülmesini ve düzenlenmesini hangi pencere araciligiyla yapmaktayiz. Şahit olsun Kainat, Alemler şahit olsun . Titreyen sesin ile Yüregin şahit olsun. Çok Yakın Güzel Günler,Bir Kez Daha Ufka Bak, Hep Semaya Açtıgın,Ellerin Şahit Olsun. Ö(lürsem)S(ebebi)S(ensin) Deli Var YakalaYın

Konu Seçenekleri
Yazdırılabilir Sümü Göster Sayfayı E-Mail'le gönder